Thương mại song phương

Mỗi khi một quốc gia bán một chiếc ô tô ra nước ngoài hoặc nhập khẩu một thùng dầu, quốc gia đó đang tham gia vào mạng lưới thương mại quốc tế rộng lớn và phức tạp. Cốt lõi của phần lớn hoạt động này nằm ở một khái niệm tưởng chừng đơn giản: thương mại song phươngThương mại là hoạt động giao dịch trực tiếp giữa hai quốc gia. Tuy nhiên, đằng sau sự đơn giản đó là một bức tranh phức tạp về ngoại giao, kinh tế và địa chính trị, định hình sự thịnh vượng của hàng tỷ người.

Dù bạn là sinh viên kinh tế, chuyên gia kinh doanh đang tìm kiếm thị trường mới, hay đơn giản chỉ là một độc giả tò mò muốn hiểu tại sao chính phủ của bạn vừa ký kết một thỏa thuận với một quốc gia xa xôi, hướng dẫn này đều có thể đáp ứng nhu cầu của bạn. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu thương mại song phương là gì, cách thức hoạt động, số liệu cho thấy điều gì, và tại sao nó lại quan trọng hơn bao giờ hết trong môi trường toàn cầu đầy biến động hiện nay.

Thương mại song phương là gì?

Thương mại song phương Song phương là sự trao đổi hàng hóa, dịch vụ và vốn giữa hai quốc gia, được điều chỉnh bởi một bộ quy tắc hoặc thỏa thuận chung. Từ “song phương” theo nghĩa đen có nghĩa là “hai phía”, liên quan đến việc chính xác hai bên cam kết các điều khoản có lợi cho cả hai.

Trên thực tế, thương mại song phương bao gồm mọi hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu diễn ra giữa hai quốc gia trong một năm nhất định. Các chính phủ theo dõi sát sao các luồng giao dịch này vì chúng phản ánh sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau, sức khỏe ngoại giao và sức mạnh cạnh tranh.

Tóm tắt về thương mại song phương

Hãy tưởng tượng Quốc gia A rất giỏi trong sản xuất chất bán dẫn và Quốc gia B có trữ lượng khí đốt tự nhiên khổng lồ. Thay vì mỗi quốc gia cố gắng phát triển những khả năng mình còn thiếu, họ trao đổi hàng hóa: A vận chuyển chip đến B; B dẫn khí đốt đến A. Cả hai quốc gia đều trở nên giàu có hơn so với việc cố gắng tự cung tự cấp. Đây chính là thương mại song phương trong thực tế, và nó là động lực thúc đẩy phần lớn sự tăng trưởng kinh tế hiện đại.

• 33 nghìn tỷ đô la: Thương mại hàng hóa toàn cầu (2023)
• Hơn 350: Hiệp định thương mại song phương đang hoạt động trên toàn thế giới
• 60%: Thương mại được điều chỉnh bởi các thỏa thuận ưu đãi.

Thương mại song phương hoạt động như thế nào?

Thương mại song phương hoạt động thông qua sự kết hợp giữa các lực lượng thị trường và khuôn khổ chính sách. Dưới đây là bức tranh từng bước:

Các yếu tố thị trường thúc đẩy dòng chảy

Các công ty xuất khẩu khi người mua nước ngoài đưa ra mức giá tốt hơn hoặc thị trường lớn hơn so với thị trường trong nước. Họ nhập khẩu khi nhà cung cấp nước ngoài đưa ra chi phí thấp hơn hoặc chất lượng vượt trội hơn. Hàng triệu quyết định kinh doanh hàng ngày này cùng nhau tạo nên hồ sơ thương mại song phương của một quốc gia.

Chính phủ đặt ra các quy tắc.

Nếu hoàn toàn dựa vào thị trường, thương mại vẫn sẽ diễn ra, nhưng chính phủ sẽ can thiệp thông qua các cơ chế nhất định. thuế quan (thuế nhập khẩu), hạn ngạch (giới hạn về khối lượng nhập khẩu), Trợ cấp (hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước), và rào cản phi thuế quan Chẳng hạn như các tiêu chuẩn an toàn hoặc các yêu cầu cấp phép. Những công cụ này có thể hạn chế hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại giữa hai quốc gia.

Thanh toán và quyết toán

Các giao dịch quốc tế đòi hỏi một cơ chế chuyển đổi tiền tệ và thanh toán. Hầu hết thương mại song phương được lập hóa đơn bằng các loại tiền tệ chính, chủ yếu là đô la Mỹ, mặc dù một số cặp quốc gia đã bắt đầu thanh toán thương mại bằng tiền tệ của riêng họ, một xu hướng được gọi là khử đô la hóa Xu hướng này đã ngày càng phát triển mạnh mẽ kể từ năm 2022.

Thương mại song phương không chỉ đơn thuần là kinh tế — nó còn là chính sách đối ngoại được thể hiện qua... hàng hóa container và chuyển khoản tài chính.

Giải thích về các Hiệp định Thương mại Song phương

A Song phương Hiệp định thương mại (BTA) Đây là một hiệp ước chính thức giữa hai quốc gia, quy định các quy tắc điều chỉnh mối quan hệ thương mại giữa hai bên. Các thỏa thuận này thường bao gồm... thuế quan giảm trừ hoặc loại bỏ, quy tắc xuất xứ (xác định nơi sản phẩm được "sản xuất"), bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quy tắc đầu tư và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Các loại thỏa thuận thương mại song phương

Hiệp định thương mại ưu đãi (PTA) Cấp cho mỗi quốc gia mức thuế ưu đãi nhưng không nhất thiết là bằng không đối với một số mặt hàng nhất định. Đây là những hình thức thỏa thuận song phương phổ biến nhất và ít tham vọng nhất.

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) Mục tiêu là xóa bỏ thuế quan đối với hầu hết hàng hóa và nhiều dịch vụ giữa hai đối tác. Việc đàm phán thường mất nhiều năm do những vấn đề nhạy cảm về chính trị trong nước liên quan đến việc để các ngành công nghiệp địa phương phải đối mặt với cạnh tranh nước ngoài.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) Hình thức hội nhập sâu rộng hơn bao gồm không chỉ hàng hóa mà còn cả dịch vụ, đầu tư, thương mại điện tử, và đôi khi cả tiêu chuẩn lao động và môi trường. Các thỏa thuận của Nhật Bản với EU và Australia là những ví dụ về hình thức hội nhập song phương sâu rộng này.

Cách thức đàm phán diễn ra

Đàm phán một hiệp định thương mại song phương thường bao gồm nhiều vòng đàm phán giữa các bộ trưởng thương mại và các chuyên gia kỹ thuật, kéo dài từ một năm đến hơn một thập kỷ. Các lĩnh vực nhạy cảm về chính trị như nông nghiệp, ô tô và dược phẩm thường trở thành những điểm vướng mắc cuối cùng. Sau khi được ký kết, các hiệp định cần được cơ quan lập pháp của mỗi nước phê chuẩn trước khi có hiệu lực.

Thương mại song phương so với thương mại đa phương

Để hiểu đầy đủ về thương mại song phương, cần phải so sánh nó với hình thức thương mại đa phương, vốn liên quan đến ba quốc gia trở lên hoặc, trong trường hợp của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hầu hết mọi quốc gia trên Trái đất.

Phương pháp tiếp cận song phương

• Đàm phán nhanh hơn và linh hoạt hơn
• Được thiết kế riêng theo nhu cầu cụ thể của hai đối tác.
• Dễ dàng thực thi và đàm phán lại hơn.
• Có thể thúc đẩy các mục tiêu chiến lược hoặc địa chính trị.

Phương pháp tiếp cận đa phương

• Mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho tất cả người tham gia
• Giảm thiểu sự méo mó do “chuyển hướng thương mại”
• Tạo ra một bộ quy tắc toàn cầu thống nhất.
• Tốt hơn cho các nền kinh tế nhỏ hơn, yếu hơn.

Nguyên tắc “đối xử tối huệ quốc” (MFN) của WTO thực chất yêu cầu các thành viên phải mở rộng bất kỳ ưu đãi thuế quan nào được cấp song phương cho tất cả các thành viên WTO khác trừ khi thỏa thuận song phương đó đủ điều kiện là khu vực thương mại tự do hoặc hải quan liên hiệp dưới Quy tắc WTOĐây là lý do tại sao các nhà đàm phán nỗ lực hết sức để đảm bảo các thỏa thuận thương mại song phương (BTA) của họ đáp ứng ngưỡng pháp lý: bao gồm "hầu hết tất cả các hoạt động thương mại".

Trên thực tế, thế giới ngày nay vận hành theo một hệ thống lai. WTO đặt ra các quy tắc cơ bản; các thỏa thuận song phương và khu vực tạo ra các lớp ưu đãi chồng chéo lên trên. Các nhà phê bình gọi đây là hiệu ứng “mớ bòng bong”, một mạng lưới rối rắm các thỏa thuận chồng chéo làm tăng chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp.

Lợi ích của thương mại song phương

Thương mại song phương, nếu được quản lý tốt, mang lại những lợi ích kinh tế và chiến lược đáng kể cho các quốc gia tham gia.

Các lợi ích về kinh tế

Lợi thế so sánh Nguyên tắc cốt lõi là: các quốc gia chuyên môn hóa vào những lĩnh vực mà họ sản xuất hiệu quả nhất và trao đổi hàng hóa khác, từ đó nâng cao tổng sản lượng và mức sống cho cả hai bên. Nghiên cứu học thuật luôn chỉ ra rằng các hiệp định thương mại tự do song phương làm tăng khối lượng thương mại giữa các nước đối tác từ 30-80% trong trung hạn.

Các thỏa thuận song phương cũng thúc đẩy đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)Khi các nhà đầu tư biết rằng các quy định ổn định và thuế quan thấp, họ sẽ có nhiều khả năng xây dựng nhà máy, văn phòng và chuỗi cung ứng xuyên biên giới, tạo ra việc làm và chuyển giao công nghệ.

Lợi ích của Người tiêu dùng

Mức thuế thấp hơn có nghĩa là trực tiếp giá thấp hơn Đối với hàng hóa nhập khẩu, từ đồ điện tử đến thực phẩm. Cạnh tranh từ các nhà sản xuất nước ngoài cũng tạo ra áp lực lên các doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy họ đổi mới và nâng cao chất lượng. Người tiêu dùng có thể tiếp cận với nhiều loại sản phẩm hơn so với khả năng sản xuất hiệu quả của bất kỳ quốc gia nào.

Lợi ích ngoại giao

Sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau từ lâu đã được xem là một yếu tố ổn định trong quan hệ quốc tế. Các quốc gia có giao thương lớn với nhau có động lực tài chính mạnh mẽ để không gây chiến. Các hiệp định thương mại song phương thường là bước đầu tiên trong một mối quan hệ ngoại giao sâu sắc hơn, tạo ra các kênh thể chế cho đối thoại vượt xa lĩnh vực kinh tế.

Nhược điểm và rủi ro

Thương mại song phương không phải là không có những lời chỉ trích và những rủi ro. Hiểu rõ những rủi ro này là điều cần thiết đối với cả các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp.

Rủi ro chính

• Chuyển hướng thương mại khỏi các nhà cung cấp nước thứ ba hiệu quả hơn.
• Sự mất cân bằng quyền lực có lợi cho các nền kinh tế lớn hơn
• Sự dịch chuyển ngành công nghiệp trong nước và mất việc làm
• Cuộc "chạy đua xuống đáy" về tiêu chuẩn trong quy định
• Sự phụ thuộc quá mức tạo ra những điểm yếu chiến lược.

Các chiến lược giảm thiểu

• Các chương trình hỗ trợ thích ứng cho người lao động bị mất việc
• Các quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt để ngăn chặn "lợi dụng thuế quan"
• Cơ chế giải quyết tranh chấp mạnh mẽ
• Đa dạng hóa trên nhiều đối tác thương mại
• Các điều khoản bảo vệ cho các lĩnh vực nhạy cảm

Cạm bẫy phụ thuộc

Có lẽ rủi ro dài hạn nghiêm trọng nhất là sự phụ thuộc chiến lượcKhi hai quốc gia trở nên gắn bó chặt chẽ về kinh tế, một bên có thể sử dụng mối quan hệ đó như một đòn bẩy trong các tranh chấp chính trị, hạn chế xuất khẩu các nguyên liệu quan trọng hoặc chặn nhập khẩu như một hình thức cưỡng chế kinh tế. Kinh nghiệm của Liên minh châu Âu với khí đốt tự nhiên của Nga trong giai đoạn 2021-2022 là một lời nhắc nhở rõ ràng về việc sự phụ thuộc thương mại có thể trở thành một gánh nặng địa chính trị.

Ví dụ trong thế giới thực

Quan hệ thương mại song phương định hình bức tranh kinh tế toàn cầu. Dưới đây là một số quan hệ quan trọng nhất:

Hoa Kỳ - Trung Quốc

Quan hệ thương mại song phương giữa Mỹ và Trung Quốc là lớn nhất thế giới về khối lượng, đạt đỉnh điểm với hơn 600 tỷ đô la mỗi năm. Đây cũng là một trong những mối quan hệ gây nhiều tranh cãi nhất, khi Mỹ áp thuế đối với hàng trăm tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc kể từ năm 2018 do lo ngại về việc đánh cắp công nghệ, trợ cấp và tiếp cận thị trường. Mối quan hệ này cho thấy thương mại song phương có thể trở thành một đấu trường cho sự cạnh tranh địa chính trị rộng lớn hơn.

Liên minh châu Âu – Hàn Quốc

Hiệp định thương mại tự do EU-Hàn Quốc, có hiệu lực từ năm 2011, được xem là một mô hình hiệp định song phương mẫu mực. Hiệp định này đã loại bỏ gần như toàn bộ thuế quan đối với hàng hóa giữa hai bên trong vòng 5 năm, thúc đẩy thương mại tăng hơn 35% và chứng minh rằng các thỏa thuận đầy tham vọng giữa các nền kinh tế lớn và phức tạp là hoàn toàn khả thi. Xuất khẩu ô tô của Hàn Quốc sang châu Âu và xuất khẩu dược phẩm của châu Âu sang Hàn Quốc đều tăng trưởng đáng kể.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Ấn Độ - UAE

Được ký kết năm 2022, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Ấn Độ - UAE (CEPA) là hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên của Ấn Độ trong hơn một thập kỷ và là tín hiệu cho thấy sự quan tâm trở lại của Ấn Độ đối với các thỏa thuận song phương. Hiệp định này bao gồm hàng hóa, dịch vụ và đầu tư, và đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương từ 60 tỷ USD lên 100 tỷ USD trong vòng 5 năm. Kể từ đó, nó đã trở thành hình mẫu cho nỗ lực thúc đẩy các FTA rộng hơn của Ấn Độ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Hiểu về cán cân thương mại song phương

 cán cân thương mại song phương Đây là sự chênh lệch giữa lượng hàng hóa mà Quốc gia A xuất khẩu sang Quốc gia B và lượng hàng hóa mà Quốc gia A nhập khẩu từ Quốc gia B. Nếu xuất khẩu vượt quá nhập khẩu, Quốc gia A sẽ có thâm hụt ngân sách. thặng dư thương mại với Quốc gia B. Nếu nhập khẩu vượt quá xuất khẩu, nó sẽ thực hiện một giao dịch. thâm hụt thương mại.

Thâm hụt thương mại có quan trọng không?

Đây là một trong những vấn đề được tranh luận nhiều nhất trong kinh tế quốc tế. Các chính trị gia thường coi thâm hụt song phương là bằng chứng của thương mại "không công bằng" hoặc nền kinh tế yếu kém. Các nhà kinh tế thì hoài nghi hơn. Thâm hụt song phương với một quốc gia thường được bù đắp bằng thặng dư với các quốc gia khác, và thâm hụt đơn giản chỉ phản ánh thực tế rằng người tiêu dùng trong nước đủ giàu có để mua nhiều hàng nhập khẩu. Ví dụ, Hoa Kỳ đã duy trì thâm hụt song phương với nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ trong khi vẫn đạt được tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ nói chung.

Tuy nhiên, thâm hụt lớn và kéo dài trong các lĩnh vực chiến lược cụ thể như chất bán dẫn, dược phẩm hoặc khoáng sản đất hiếm có thể tạo ra những điểm yếu thực sự cần được chính sách quan tâm.

Tài khoản vãng lai so với cán cân song phương

Các nhà kinh tế thường quan tâm nhiều hơn đến số dư tài khoản vãng laiQuan điểm thương mại tổng thể của một quốc gia với toàn thế giới quan trọng hơn bất kỳ cán cân thương mại song phương nào. Việc quá chú trọng vào sự mất cân bằng thương mại song phương có thể dẫn đến các chính sách sai lầm: việc áp thuế quan lên hàng hóa của một quốc gia thường chỉ đơn giản là chuyển hướng thương mại qua một quốc gia thứ ba thay vì làm giảm sự mất cân bằng cơ bản.

Tương lai của thương mại song phương

Bức tranh thương mại song phương đang thay đổi nhanh chóng, chịu ảnh hưởng bởi địa chính trị, công nghệ và chính sách khí hậu.

“Chuyển hướng sản xuất về nước” và tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Từ năm 2020, nhiều chính phủ đã chuyển sang giảm sự phụ thuộc vào các đối tác thương mại có rủi ro về địa chính trị, ưu tiên thương mại song phương với các đồng minh và các quốc gia cùng chí hướng, một chiến lược được gọi là "Giao lưu kết bạn" hay còn gọi là “ally-shoring” (tăng cường sản xuất trong nước). Điều này đang định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu trong lĩnh vực bán dẫn, khoáng sản quan trọng, dược phẩm và công nghệ năng lượng sạch.

Thương mại kỹ thuật số

Các thỏa thuận song phương ngày càng bao gồm các chương thương mại kỹ thuật số Các điều khoản này đề cập đến luồng dữ liệu xuyên biên giới, quy tắc thương mại điện tử, thanh toán kỹ thuật số và an ninh mạng. Khi thương mại dịch vụ tăng trưởng nhanh hơn thương mại hàng hóa, các điều khoản này đang trở nên trọng tâm chứ không còn là yếu tố thứ yếu trong các cuộc đàm phán song phương.

Thương mại và khí hậu

Liên minh châu Âu Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM)Chương trình này, bắt đầu được triển khai dần từ năm 2026, đang buộc các đối tác thương mại song phương phải tính đến cường độ carbon trong hàng xuất khẩu của họ. Điều này thể hiện một khía cạnh hoàn toàn mới trong quan hệ thương mại song phương, lần đầu tiên liên kết việc tiếp cận thị trường với các tiêu chuẩn môi trường ở quy mô này.

Bước tiến tiếp theo trong thương mại song phương không chỉ đơn thuần là giảm thuế quan; mà còn là việc điều chỉnh các giá trị, tiêu chuẩn và lợi ích chiến lược trong một thế giới ngày càng cạnh tranh.

Câu Hỏi Thường Gặp

Thương mại song phương và thương mại đa phương khác nhau ở điểm nào?

Thương mại song phương liên quan đến việc hai quốc gia trao đổi hàng hóa và dịch vụ, thường được điều chỉnh bởi một thỏa thuận cụ thể giữa hai bên. Thương mại đa phương liên quan đến ba quốc gia trở lên, ví dụ nổi bật nhất là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hiện có 166 quốc gia thành viên. Các thỏa thuận song phương được đàm phán nhanh hơn và phù hợp hơn, trong khi các thỏa thuận đa phương tạo ra các quy tắc rộng hơn và thống nhất hơn.

Thâm hụt thương mại song phương có phải là điều xấu?

Không nhất thiết. Thâm hụt thương mại song phương đơn giản chỉ có nghĩa là một quốc gia nhập khẩu nhiều hơn từ một đối tác cụ thể so với xuất khẩu sang đối tác đó. Điều này có thể phản ánh lợi thế so sánh, sở thích của người tiêu dùng hoặc dòng vốn đầu tư chứ không phải bất kỳ hành vi không công bằng nào. Hầu hết các nhà kinh tế đánh giá cán cân tài khoản vãng lai tổng thể của một quốc gia, chứ không phải cán cân song phương riêng lẻ, là thước đo có ý nghĩa hơn về sức khỏe thương mại.

Việc đàm phán một thỏa thuận thương mại song phương mất bao lâu?

Thời gian thực hiện rất khác nhau. Các thỏa thuận ưu đãi đơn giản có thể được ký kết trong vòng chưa đầy một năm. Các hiệp định thương mại tự do toàn diện thường mất từ ​​ba đến bảy năm. Một số cuộc đàm phán, như thỏa thuận thương mại giữa Mỹ và Anh, đã bị đình trệ gần một thập kỷ do những vấn đề nhạy cảm về chính trị. Độ phức tạp tăng lên theo quy mô của các nền kinh tế tham gia và số lượng các lĩnh vực được đề cập.

Một quốc gia có thể tiến hành thương mại song phương mà không cần thỏa thuận chính thức không?

Hoàn toàn đúng. Hầu hết hoạt động thương mại giữa các quốc gia diễn ra theo các điều khoản "tối huệ quốc" của WTO mà không cần bất kỳ thỏa thuận song phương nào. Một thỏa thuận thương mại song phương chính thức chỉ đơn giản là tạo ra các điều khoản ưu đãi hơn, thường là mức thuế thấp hơn so với mức thuế cơ bản tiêu chuẩn của WTO. Các luồng thương mại dựa hoàn toàn vào các quy tắc thị trường và quy định của WTO là nền tảng mà trên đó các thỏa thuận song phương bổ sung thêm các ưu đãi khác.

Thỏa thuận thương mại song phương khác với thỏa thuận thương mại quốc tế như thế nào? Hiệp định thương mại tự do?

“Hiệp định thương mại song phương” là thuật ngữ bao quát rộng rãi cho bất kỳ thỏa thuận chính thức nào điều chỉnh hoạt động thương mại giữa hai quốc gia. “Hiệp định thương mại tự do” là một loại hiệp định thương mại song phương (hoặc đôi khi là khu vực) cụ thể nhằm mục đích loại bỏ hầu hết các loại thuế quan và rào cản thương mại Giữa các đối tác. Tất cả các FTA đều là thỏa thuận thương mại song phương, nhưng không phải tất cả các thỏa thuận thương mại song phương đều là FTA; một số là các thỏa thuận ưu đãi có giới hạn hơn.

Những quốc gia nào có nhiều hiệp định thương mại song phương nhất?

Liên minh châu Âu (hoạt động như một khối thương mại thống nhất), Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Chile nằm trong số những mạng lưới hiệp định thương mại song phương rộng lớn nhất thế giới. Đặc biệt, Singapore đã theo đuổi chiến lược FTA mạnh mẽ, bao gồm các đối tác thương mại chiếm hơn 85% tổng kim ngạch thương mại của nước này.

Các nội dung chính

Thương mại song phương là xương sống của nền kinh tế quốc tế, một hệ thống năng động, không ngừng phát triển, kết nối các quốc gia, tạo ra sự thịnh vượng và đôi khi cũng gây ra xung đột. Hiểu được cách thức hoạt động, những gì nó có thể đạt được và những rủi ro tiềm ẩn là kiến ​​thức thiết yếu đối với bất kỳ ai hoạt động trong thế giới liên kết ngày nay. Các quy tắc đang thay đổi nhanh chóng; rủi ro chưa bao giờ cao đến thế.